چگونه یک آموزش مجازی اثربخش داشته باشیم!

من به عنوان دانش آموخته رشته تکنولوژی آموزشی روی عامل های هوشمند آموزشی کار می­کنم، منظورم در یک بیان ساده و خلاصه ارایه معلم های دیجیتال در محیط های یادگیری الکترونیکی هست. و اگر بخواهم کمی توضیح دم که چرا ما از عامل ها برای پشتیبانی فضای یادگیری استفاده می کنیم، اینطور می شه گفت که، عامل ها با ایجاد یک فضای اجتماعی و گفتمانی بر ضعف آموزش هایی که بر بستر وسایل الکترونکی ارایه می شن و آن تنها گذاشتن کاربر با ماشین خالی از عاطفه هست، غلبه می کنن. پس می تونم بگم من بیشتر از فوایدی که محیط های آموزش از راه دور برای ما می تونن فراهم کنن بر چالش های این محیط متمرکز بودم و هرگز با تب تکنولوژی به دنبال یافتن چاره برای مشکلات آموزشی نیستم.

اما این قشنگ ترین مطلبی هست که تا بحال در مورد یادگیری سیار( یادگیری از طریق ابزارهای فناورانه سیار مانند تلفن همراه، لپ تاپ.. البته با یک تعربف سطحی) شنیدم:” بچه های ما امروز دارن از تلفن های همراه برای ارسال پیام، رصد شبکه های اجتماعی و .. استفاده می کنن و اگر ما زمانمان برای بحث در مورد چالش ها و نشدن ها و محدودیت هایی که از طریق وضع سیاست های پیشگیرانه، که بدترین آن ممنوعیت استفاده است، تلف کنیم؛ چه فرصت هایی که از دست خواهد رفت” و به قول بیل گیتس: “دنیای آموزش بخشی از اقتصاد است که تاکنون کمترین تغییر بوسیله­ی فناوری در آن ایجاد شده است و البته ده سال بعد، اینگونه نخواهد بود” .

امروز که به سبب شیوع ویروس کرونا؛ و تعطیلی مدارس و دانشگاه ها زمان خوبی( شاید هم یک جبر محمود) برای تمرین استفاده از فناروی در آموزش ایجاد شده، ممکنه ما خیلی به محدودیت ها فکر نکنیم و تنها به استفاده فکر کنیم؛ تصمیم گرفتم این متن را با شما به اشتراک بگذارم تا در محیط های آنلاینی که برای آموزش فراهم می شوند مانند تلاش آموزش و پرورش برای آموزش بر بستر رسانه ملی، تلاش دانشگاه­ها برای آموزش مجازی، یا ارسال فایل ها در شبکه های اجتماعی، حتی برای آینده ای که ممکن هست شما یک کلاس آنلاین را ایجاد و مدیریت کنید؛ برای اثربخش شدن این آموزش ها به ما کمک کند.

ابتدا همانطور که می­دانید استفاده از فناروی به شکل­های متفاوت در آموزش، مفاهیمی مانند آموزش از راه دور به شکل: رادیو و تلویزیون آموزشی، آموزش از طریق چندرسانه ای ها با استفاده از کامپیوترهای شخصی، آموزش تحت وب، یادگیری الکترونیکی، یادگیری سیار، کلاس مجازی، و غیره. را مطرح می­سازد. هر چند برخی از این اصلاحات همپوشانی معنایی با هم دارند، رابطه ی کل و جزء بین آنها برقرار است. به طور مثال هر زمان محدودیت مکانی را از آموزش حذف کنیم می توانیم آموزش از راه دور، حال به دو صورت همزمان مانند کلاس انلاین و غیر همزمان مانند خودآموزهای چندرسانه ای داشته باشیم. با هر تعریفی که به این یادگیری ها بنگریم؛ آنها با کلاس هایی که در ذهن ما به صورت یادگیرندگانی که پشت به هم روبروی تابلو نشسته اند و معلمی که در حال انتقال اطلاعات است فرق دارند.

مهمترین ویژگی این محیط های یادگیری جدید، انعطاف پذیری در عنصر مکان و زمان، امکان شخصی سازی آموزش بر اساس خواست و ترجیح یادگیرندگان و عنصر مهم ارتباط و تعامل است که با امکان دسترسی به اینترنت تسهیل می گردد. پس باید به یاد داشته باشیم که انتقال آموزش سنتی بروی وب بدون طراحی مناسب بر اساس ویژگی های نامبرده، محیطی با پتانسیل های بی شمار برای تغییر نظام آموزشی ایجاد نخواهد کرد؛ در حالیکه این محیط ها امکانات خوبی برای ایجاد محیط های تعاملی دارند. بنابراین نیاز است با مطالعه متون تخصصی، دانش خودمان را برای اثربخش تر کردن این محیط ها بروز کنیم و با استفاده از راهبردهای موثر به فلسفه ی این یادگیری ها نزدیک شده و محیط های اثربخش ایجاد کرد.

اما در همین زمان کوتاه میشود کارهایی انجام داد تا فوریت ارایه آموزش به شکل جدید را به استاندارهای آن نزدیک کنیم. آنچه در ادامه می خوانید چند اصل ساده است که برای کلاس آنلاین تهیه شده است و می تواند برای سایر موقعیت ها نیز مفید باشد.

 لطفا به عنوان اولین اصل در نظر داشته باشید که :در کلاس آنلاین شروع به سخنرانی بی وقفه نکنید!

نه تنها شما نمی دانید افراد مشارکت کننده در کلاس آنلاین شما، در زمان ارایه شما در حال انجام چه کاری هستند، بلکه عدم ارتباط چهره به چهره می تواند از کیفیت آموزش شما بکاهد. پس سخنرانی بدون جلب توجه و رصد اثربخشی آن کاری بیهوده است.

اصل دوم: می توانید از وب کم برای ایجاد حس حضور استفاده کنید

شاید بد نباشد در ابتدا حتی از یادگیرندگان بخواهید تصویر وب کم خود را باز کنند تا همگی حس در یک فضا بودن را داشته باشند. اما حتما استفاده از میکروفن به تنهایی مشکل پهنای باند و قطعی مدام اینترنت به سبب استفاده از تماس تصویری را به میزان زیادی حل خواهد کرد.

اصل سوم: پرسش سوال را فراموش نکنید

برخلاف کلاس حضوری که افراد نمی توانند در یک زمان با هم، به پرسشی پاسخ دهند از طریق ارسال پیام در صفحه چت به راحتی ارایه پاسخ برای تمامی یادگیرندگان ممکن خواهد بود. البته باید به افراد زمانی برای بررسی پاسخ ها داد. همچنین بسیاری از بسترهای ارایه کلاس آنلاین امکان ارسال نظرسنجی را ممکن می­سازد که ابزار خوبی برای سنجش یادگیری افراد یا تشخیص کژفهمی آنها از مطالب ارایه شده شماست.

 ” The Partnership for 21st Century Skills” از چهار مهارت تفکر انتقادی و حل مسئله، ارتباطات، همکاری و خلاقیت و نوآوری به عنوان چهار مهارت اساسی برای دانش آموزان/ دانشجویان یاد می­کند که ویژگی­های یادگیری با وسایل سیار به طور ذاتی این مهارت­های پیچیده را به سبب توانایی به اشتراک­گذاری آسان اطلاعات با دیگران، استفاده خلاقانه از طیف گسترده ای از منابع و ارزیابی انتقادی صحت و ارزش منابع می تواند پرورش­دهد.

برای اصل چهارم: از به اشتراک گذاری منابع، و ارایه بحث در محیط­های مانند چت روم ها و تالارهای گفتگو برای پرورش تفکر انتقادی و شنیدن نظرات دیگران استفاده کنید.

و پنجمین، آخرین و ساده ترین اصل: تن صدای خود را برای تزریق هیجان و جلب توجه یادگیرندگان در طول ارایه تغییر دهید.

با آرزوی بهروزی و صحت

نسرین محمدحسنی

عضو هیات علمی گروه تکنولوژی آموزشی